Doğu Türkistan’ın İlk Nesil Arkeolog Araştırmacılarından Abdukeyyum Hoca Hayatını Kaybetti

Doğu Türkistan’ın tarihî, kültürel ve arkeolojik mirasının araştırılmasına ömrünü adayan öncü isimlerden Abdukeyyum Hoca, 85 yaşında Urumçi’de hayatını kaybetti. Uzun yıllar boyunca Eski Türkçe, Eski Uygurca, Orhun yazıtları, Türk tarihi ve dilbilim alanlarında çalışmalar yürüten Abdukeyyum Hoca, geride önemli bir bilimsel miras bıraktı.

Doğu Türkistan’ın tarih ve kültür araştırmalarında önemli bir yere sahip olan arkeolog ve araştırmacı Abdukeyyum Hoca’nın vefatı, başta ailesi ve yakınları olmak üzere Türk dünyası, Uygur toplumu ve bilim çevrelerinde büyük üzüntüye neden oldu.

Dünyaca tanınan gazeteci-yazar Gülçehre Hoca’nın babası olan Abdukeyyum Hoca, hayatının önemli bir bölümünü Doğu Türkistan’ın tarihî ve kültürel mirasının araştırılmasına adadı. Özellikle Türk dili, eski yazıtlar, Uygur tarihi ve arkeolojik çalışmalar alanındaki faaliyetleriyle bölgedeki araştırmacı kuşakların öncü isimleri arasında yer aldı.

Arkeolojiye Genç Yaşta Adım Attı

1941 yılında Gulca şehrinde dünyaya gelen Abdukeyyum Hoca, eğitim hayatının ilk dönemlerinin ardından 1956 yılında ortaöğrenimini tamamladı. Bu tarihten sonra Urumçi’de düzenlenen arkeoloji eğitim programlarına katılarak bilimsel araştırma ve saha çalışmalarına yöneldi.

Genç yaşta arkeoloji alanına ilgi duyan Abdukeyyum Hoca, özellikle Doğu Türkistan coğrafyasının taşıdığı tarihî ve kültürel zenginliğin araştırılması üzerine yoğunlaştı. Bölgenin geçmişine ilişkin arkeolojik buluntuların, yazılı kaynakların ve dil mirasının incelenmesinde çalışmalar yürüttü.

Eski Türkçe ve Türkoloji Alanında Uzmanlaştı

Abdukeyyum Hoca’nın akademik hayatındaki önemli dönüm noktalarından biri ise 1972 yılında Pekin Merkezi Milliyetler Enstitüsü’nde Eski Türkçe alanında ihtisas yapması oldu.

Buradaki eğitimi sırasında Türk dili ve tarihi üzerine çalışmalarını derinleştiren Hoca, özellikle Orhun veya diğer adıyla Eski Türk yazısı, Eski Uygurca, Çağatay Türkçesi, Türk tarihi ve dilbilim alanlarında uzmanlaştı.

1977-1980 yılları arasında Türkolog Geng Shimin ve Prof. Hu Jinhua gibi dönemin önemli akademisyenleriyle birlikte çalışma fırsatı bulan Abdukeyyum Hoca, Türk dili ve eski yazılı kaynaklar üzerine çalışmalarını sürdürdü.

Bu dönem, onun yalnızca arkeoloji alanında değil, aynı zamanda Türkoloji ve tarih araştırmaları açısından da kendisini geliştirdiği önemli bir süreç olarak öne çıktı.

Doğu Türkistan’ın Tarihî Mirasını Araştırdı

Eğitim ve uzmanlık çalışmalarının ardından Bölge Tarih Müzesi’nde akademik faaliyetlerini sürdüren Abdukeyyum Hoca, Doğu Türkistan’ın geçmişine ışık tutan araştırmalar gerçekleştirdi.

Bölgenin tarihî eserleri, arkeolojik kalıntıları, eski yazılı belgeleri ve kültürel mirası üzerine çalışmalar yapan Hoca, çeşitli makale ve bilimsel araştırmalara imza attı.

Özellikle eski Türk ve Uygur dönemlerine ilişkin dil ve tarih kaynaklarının incelenmesi, geçmişten günümüze ulaşan kültürel mirasın kayıt altına alınması ve bilimsel açıdan değerlendirilmesi konusunda çalışmalar yürüttü.

Onun araştırmacı kimliği, Doğu Türkistan’ın tarihinin yalnızca güncel olaylar üzerinden değil, binlerce yıllık tarihî ve kültürel birikimiyle birlikte ele alınmasına katkı sağlayan çalışmalarıyla dikkat çekti.

Geride Bilimsel Bir Miras Bıraktı

Abdukeyyum Hoca’nın hayatı, Doğu Türkistan’ın tarihî mirasını araştırmaya adanmış uzun bir akademik çalışma dönemine karşılık geliyor.

Arkeoloji alanında ilk nesil araştırmacılar arasında gösterilen Hoca, saha araştırmalarından müze çalışmalarına, Eski Türkçe araştırmalarından Uygur tarihi ve Türkoloji çalışmalarına kadar farklı alanlarda faaliyet gösterdi.

Çalışmalarıyla bölgenin tarihî ve kültürel mirasının araştırılmasına katkıda bulunan Abdukeyyum Hoca, kendisinden sonra gelen araştırmacılar açısından da önemli bir birikim bıraktı.

Kızı Gülçehre Hoca’dan Duygusal Taziye Mesajı

Abdukeyyum Hoca’nın vefat haberinin ardından ABD’de yaşayan kızı gazeteci-yazar Gülçehre Hoca da sosyal medya üzerinden bir taziye mesajı yayımladı.

Gülçehre Hoca, babasının yanı sıra zulüm altında hayatını kaybeden insanların da anıldığı mesajında şu ifadeleri kullandı:

“Rahman ve Rahim olan Allah; babamı ve ağır bedeller ödeyen, zulüm altında hayatını kaybeden gururlu, fedakâr tüm babaları, anneleri ve kardeşlerimizi şehitler derecesine ulaştırsın, mekânlarını Firdevs cenneti eylesin. Hayatta kalanlara sabır, huzur, özgürlük ve kavuşmayı nasip etsin.”

Gülçehre Hoca’nın mesajında, babasının vefatının yanı sıra Doğu Türkistan’da hayatını kaybeden aile fertleri ve yakınlarını anan insanların yaşadığı acıya da dikkat çekildi.

Türk Dünyasında Büyük Üzüntü

Abdukeyyum Hoca’nın vefatı, Doğu Türkistan’ın tarihî ve kültürel mirası üzerine çalışan araştırmacılar ile Türk dünyasında üzüntüyle karşılandı.

85 yıllık hayatının önemli bir bölümünü tarih, arkeoloji, dil ve kültür araştırmalarına adayan Abdukeyyum Hoca, özellikle Eski Türkçe, Eski Uygurca ve Doğu Türkistan’ın tarihî mirasına yönelik çalışmalarıyla hatırlanacak.

Bilim dünyasında bıraktığı çalışmaların yanı sıra yetişen yeni araştırmacılara aktardığı bilgi ve tecrübe de onun mirasının önemli bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Doğu Türkistan’ın tarihî hafızasının korunması ve geçmişten günümüze ulaşan kültürel değerlerin araştırılması için ömrünü adayan Abdukeyyum Hoca’nın vefatı, ailesi ve sevenleri için olduğu kadar bölgenin tarih ve kültür araştırmaları açısından da önemli bir kayıp olarak kayıtlara geçti.

Merhum Abdukeyyum Hoca’ya Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına, sevenlerine ve tüm Doğu Türkistanlılara sabır ve başsağlığı diliyoruz.